Xứ sở hoa hồng - Ký của TRÌNH QUANG PHÚ

08/09/2021 10:29

Đất nước Bulgaria nằm giữa vùng giáp ranh châu Âu và châu Á, là đất nước có bề dày lịch sử rất lâu đời. Nhìn trên bản đồ, Bulgaria có hình dáng của một con sử tử mẹ, đầu là thành phố Varna và thành phố Duran Kulak gác lên bờ Hắc Hải ở phía Đông với nhiều bãi tắm vàng nổi tiếng. Còn chiếc đuôi ngắn củn thì với tới Serbia và ngoặc lên như để cố đụng vào Rumani.

fansi-4-1631071682.jpg

Do có nhiều núi non nên Bulgaria có trên 2.000 hồ nước, trong đó có 260 hồ băng tuyết và có đến 540 con sông lớn nhỏ, dòng sông Danube nổi tiếng chảy qua nhiều nước Đông Âu đã có một đoạn ngắn qua Bulgaira. Rặng Rila có những đỉnh cao gần 3.000m. Có núi, có biển, nhiều sông hồ nên Bulgaria có khí hậu ôn hòa. Bulgaira nổi tiếng là xứ hoa hồng và đất nước này đã chọn hoa hồng làm quốc hoa.

Tên gọi Bulgaria xuất xứ từ một bộ tộc Bulgars gốc người Turk của vùng Trung Á, là những cư dân đầu tiên đến lập nên xứ sở này từ gần 2.000 năm trước. Theo ngôn ngữ Turk thì Bulgars có nghĩa hòa trộn, nổi dậy, vùng lên... Năm 632 nhà nước độc lập đầu tiên ra đời mang tên Đại Bulgaria, qua nhiều sự thay đổi, Bulgaria hình thành phát triển. Năm 1946 nhà nước cách mạng đã ra đời. Bulgaria là một trong những nước xã hội chủ nghĩa dưới thời Todor Zhivkov đã rất mạnh mẽ ủng hộ Việt Nam đấu tranh chống đế quốc Mỹ.

Bulgaria có 9 địa danh được UNESCO công nhận là di sản thế giới như tu viện Rila, lăng mộ cổ, vườn quốc gia Pirin, khu dự trữ thiên nhiên Srebarna, thành phố cổ Nesebar và các nhà thờ đục trong đá từ thế kỷ 13... Đặc biệt ấn tượng là di sản bức điêu khắc vĩ đại "Kỵ sĩ Madora" được các nghệ nhân thời Trung cổ (năm 710) tạc một khối đá phẳng đứng cao đến một trăm mét và chạm khắc vào đó một tuyệt tác chàng kỵ sĩ cưỡi ngựa cầm đao oai vệ, hùng dũng lao về phía trước. Nếu tính từ chân ngựa đến đầu kỵ sĩ cao gấp 10 lần kỵ mã và người thật - cao đến 23 mét. Thật khâm phục, không hiểu gần 1.500 năm trước người xưa làm thế nào để có thể thực hiện được tác phẩm nghệ thuật có một không hai này. Những di sản thế giới của Bulgaria càng minh chứng cho sự văn minh của nền văn hóa lâu đời xứ hoa hồng này.

Bulgaria ra đời sớm, từ thế kỷ thứ 4 nên nền văn hóa có bản sắc riêng rất đậm đà. Nhìn các nhạc cụ truyền thống dân gian của Bulgaria như đàn Gudulka, Gaida, kèn Kaval, kèn Tupan xem các di tích, các lễ hội... cũng thấy rõ bản sắc văn hóa độc đáo của Bulgaria.

Bulgaria nồng nhiệt và sâu lắng

Dưới tiêu đề này, tôi đã viết bài ký ngắn cho Văn nghệ Giải phóng (của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam) từ năm 1968, do chiến tranh, nên bản thảo không còn nữa. Tuy nhiên những dư âm nồng nhiệt và tình cảm sâu đậm của Sofia, của Bulgaria dành cho chúng tôi vẫn còn mãi.

Năm 1968, Đại hội liên hoan Thanh niên sinh viên toàn thế giới lần thứ 9 tổ chức tại Sofia - thủ đô của Bulgaria, đại biểu từ 134 nước về Sofia lên đến trên 120.000 người. Và đó là lần đầu tiên Việt Nam có 2 đoàn đại biểu tham dự và thành phần mỗi đoàn rất đông. Đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (miền Bắc) lên đến 100 người. Đoàn của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam 84 người, có đủ đại diện các vùng Trị Thiên, Khu 5, Tây Nguyên và Nam Bộ. Có các anh hùng, dũng sĩ và có đoàn Văn công quân giải phóng do nhạc sĩ Xuân Hồng làm trưởng đoàn văn công đi cùng. Do cách mạng văn hóa ở Trung Quốc nên tàu lửa liên vận quốc tế không chạy được, Liên Xô đưa con tàu du lịch Tuyetmenia 5 sao sang Hải Phòng đón 2 đoàn Việt Nam và đoàn đại biểu Lào. Tôi vừa ở Mặt trận Khe Sanh trở về được cử tham gia đoàn Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam. Là cán bộ cơ quan đối ngoại của miền Nam nên tôi được cử cùng Đại sứ Lê Phương và biên đạo múa Đặng Hùng đến Sofia trước mấy ngày. Và vì vậy, lúc hai đoàn Việt Nam từ Liên Xô đến bằng xe lửa tôi được cùng các bạn Bulgaria ra sân ga đón đoàn.

Những ngày tháng 8 ấy, trời Sofia nắng đẹp rực rỡ bởi các màu cờ và hoa, trên ban công mỗi nhà đều có hoa, đặc biệt dường như nhà nào cũng có hoa hồng. Trên đường phố, trong công viên cây xanh, hoa nở thắm và khẩu hiệu, băng rôn, logo, áp phích đại hội làm cho những con đường Sofia hôm nay được khoác áo mới, rất lộng lẫy và hoành tráng.

Và dù là lần đầu gặp gỡ, nhưng ở bất cứ đâu, trong cơ quan Bộ ngoại giao, ở hãng Thông tấn BTA hoặc ở khách sạn, ở công viên, trên đường phố khi biết chúng tôi đến từ Việt Nam, từ chiến trường khói lửa thì luôn được đón tiếp rất nồng ấm, thân thiện. Nhiều bạn thanh niên, các cụ già biết chúng tôi là lính FNL( ) là ôm chầm như đã thân thiết lâu ngày. Thiếu nữ Bulgaria thường có vóc dáng thon thả của người châu Á, nhưng làn da, khuôn mặt thì có sự pha trộn của Á, của Âu và của vùng Trung Đông nên mắt to đen, mũi không cao như các cô gái Đức, gái Pháp.

Họ luôn dành cho chúng tôi những nụ cười và cả những nụ hôn thân thiện. Người Bulgaria, không biết bắt nguồn từ đâu mà khi đồng ý thì họ lắc đầu, làm tôi không ít lần ngỡ ngàng và cứ tưởng họ không tán thành, nhưng kèm cái lắc đầu là 2 bàn tay xòe ra và nụ cười thân thiện cuốn hút.

Chúng tôi có 1 tuần lễ ở Sofia tận hưởng sự náo nhiệt suốt ngày đêm không chỉ của các bạn Bulgaria dành cho mà là cả thế giới thương yêu Việt Nam. Họ tổ chức các đêm trắng để giao lưu với "Việt cộng" chúng tôi, để nghe họ hát những bài Việt Nam bằng tiếng Việt lơ lớ. Chúng tôi gặp lại các du kích Caracas của Venezuela đã từng bắt sống đại tá Mỹ để đổi mạng anh Nguyễn Văn Trỗi. Họ gắn lên ngực chúng tôi đủ thứ huy hiệu, cờ. Chiếc mũ tai bèo của tôi nhiều lần "bị" các bạn quốc tế "tịch thu" làm kỷ niệm, cũng may mà đoàn đã chuẩn bị đem theo đủ mũ tai bèo cho các trường hợp này. Gặp đoàn nào họ cũng hô vang "VietNam, VietNam" và "Ep, En, En". Hôm đoàn chúng tôi giao lưu với thanh niên Bulgaria thì vô cùng ấm áp. Chúng tôi được chào đón, được ăn tối và được cùng múa hát. Các nữ thanh niên mặc áo truyền thống Bulgaria. Áo trắng cổ và thân có những đường viền xanh đỏ nổi bật trước hàng trăm con người có mặt. Làn điệu dân ca Bulgaria cũng êm đềm, réo rắc, nhẹ nhàng như lướt trên những cánh đồng rực rỡ cánh hoa.

Ngày khai mạc đại hội với sự có mặt của Tổng bí thư Todor Zhivkov, của Chủ tịch Liên đoàn thanh niên sinh viên quốc tế và đại diện nhiều nước. 134 đoàn từ 5 Châu tuần hành trong sân vận động diễu qua lễ đài rồi tỏa về các phố chính của Sofia. Tôi vừa là đại biểu, nhưng lại là nhà báo của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, được cấp thẻ nhà báo quốc tế, đi lại tự do trong sân vận động. Nhờ vậy tôi chứng kiến những tình cảm mãnh liệt của cả thế giới ủng hộ cuộc chiến đấu anh hùng của dân tộc Việt Nam. Hôm đó tôi mặc bộ quân phục giải phóng, đội mũ tai bèo màu ô liu đứng dưới lễ đài chính để quan sát, ghi hình ảnh các đoàn. Đoàn Italia thấy tôi liền dừng lại, có lẽ họ nhận ra lính của FNL nên đã hô to: "VietNam" và công kênh tôi đi gần một phần tư sân vận động. Lập tức cả sân vận động như nổi sóng, vang dội với điệp khúc Viva Việt Nam, Vietnam - Hồ Chí Minh, Vietnam Giáp-Giáp-Giáp. Vietnam Ép-En-En.

Sau buổi lễ, nhiều báo Bulgaria phỏng vấn tôi, đăng ảnh tôi được công kênh với nhiều lời bình tốt đẹp. Báo Komsomol Pravda của Liên Xô đăng ảnh với chú thích "Chào mừng các anh hùng miền Nam Việt Nam".

Cũng tại đại hội này, tác phẩm ảnh: "Xung phong, cắm cờ chiến thắng" của tôi chụp ở Khe Sanh được Huy chương vàng. Trong lễ nhận thưởng, tôi thay mặt mấy chục tác giả phát biểu. Trong lời phát biểu hôm ấy tôi nhớ mình có nói: "Tôi rất vinh dự được có mặt ở đây để nhận Huy chương vàng, tôi nghĩ rằng người xứng đáng hơn tôi để nhận giải vàng này là các nhân vật trong tác phẩm của tôi, đó là những chiến sĩ quân giải phóng Miền Nam Việt Nam, họ đã và đang hy sinh xương máu để giành độc lập cho tổ quốc Việt Nam, cho sự nghiệp bảo vệ hòa bình thế giới".

Một tờ báo lớn của Bulgaria đã đăng cả ảnh tôi được công kênh, ảnh được giải, với những lời lẽ rất đáng yêu. Sáng hôm sau, một bà mẹ người Bulgaria cầm tờ báo đến đoàn Việt Nam gặp đồng chí trưởng đoàn Trần Văn Tư đề nghị cho gặp tôi. Cuộc gặp hết sức bất ngờ, bà ôm chầm lấy tôi, hôn thật lâu và trước mọi người bà nói: "Mẹ có một con hy sinh để giải phóng Bulgaria. Mẹ yêu Việt Nam, mẹ sung sướng được đón các con từ chiến trường trở về. Hôm nay, mẹ được gặp các con, mẹ thấy như gặp chính con của mẹ". Bà lại ôm tôi, nước mắt lưng tròng. Tất cả anh em chúng tôi đều xúc động. Bà nói với đồng chí trưởng đoàn: "Đồng chí cho tôi nhận người chiến sĩ này, bà ôm vai tôi, làm con Việt Nam của mẹ". Vậy đó, chân tình, đậm đà và sâu sắc. Trước khi rời Sofia, theo hẹn, tôi được phép đến nhà riêng thăm bà mẹ Bulgaria. Cả nhà mẹ có mặt gần đủ, chồng, con, em, cháu để đón tôi. Hôm đó mẹ cho tôi uống rượu cổ truyền do mỗi nhà tự chế biến, có độ cồn thấp, rất đậm đà và ăn món thịt nướng do chính mẹ làm. Mẹ giới thiệu đây là thịt băm trộn với hành và gia vị nướng trên than củi gọi là "Ka-bap che-ta" là món cổ truyền nhiều đời của người Bulgaria. Tôi nói với mẹ: "Quê con cũng có món thịt lụi xiên nướng". Mẹ gật đầu: "Chúng ta có nhiều cái giống nhau", rồi nhìn mọi người, mẹ nói: "Nhất là ý chí vì độc lập dân tộc". Tôi ôm mẹ, cám ơn mẹ. Chia tay, mẹ tặng tôi 1 bộ đồ lót và nói: "Mẹ tặng con cái này vì mẹ nghĩ nó sẽ bên con kể cả khi con ngủ". Tôi ôm hôn mẹ rồi đứng nghiêm chào mẹ theo tác phong người lính: "Thưa mẹ, con trở về chiến trường". Bà tặng tôi một bó hoa hồng thắm đỏ cắt ở vườn sân nhà và nói trong nghẹn ngào: "Các con phải chiến thắng". Nói xong bà ôm tôi nước mắt giàn giụa. Tôi trở về chiến trường vào giai đoạn ác liệt nhất, chiến tranh, bom đạn ở Trường Sơn gian khổ đã làm tôi không thể liên lạc với mẹ. Câu chuyện ấy đã 52 năm về trước, những sâu sắc nghĩa tình của bà mẹ Sofia, bà mẹ Bulgaria mãi mãi ghi sâu trong ký ức tôi.

Những năm 2016-2019, Viện Phương Đông của chúng tôi cùng hợp tác với Viện Huesa toàn cầu để nghiên cứu và ứng dụng việc tiếp nhận năng lượng sinh học cho sức khỏe con người do Giáo sư, Bác sĩ Theresa Nguyễn Thu Thủy chỉ đạo. Huesa có đến 5 triệu người trên thế giới tham gia. Trong ban lãnh đạo có Thạc sĩ Silvana là người Bulgaria. Silvana sinh đúng năm 1968, năm tôi đến Sofia lần đầu. Gặp chị, tôi như được sống lại những ngày nồng nhiệt ở Bulgaria, tôi rất vui kể cho chị về những ký ức xa xưa 50 năm trước ở xứ sở quê chị. Tưởng rằng câu chuyện đã lùi vào dĩ vãng, nào ngờ nó vẫn còn lưu giữ đến hôm nay. Khi trở về Bulgaria, Silvana đã tìm kiếm ở thư viện, ở kho lưu trữ tin học quốc gia... và chị đã tìm được những đoạn phim quay về đại hội 50 năm về trước. Lần trở lại Việt Nam, chị vui vẻ tặng tôi 2 video về đại hội thanh niên sinh viên lần thứ 9, trong đó có cảnh các bạn Italia công kênh tôi trong ngày khai mạc, thật là đặc biệt và bất ngờ, cầm video lòng tôi tràn ngập xúc động bởi sự sâu sắc và nghĩa tình của người bạn trẻ Bulgaria và tôi khâm phục sự lưu giữ rất chỉnh chu của xứ sở này. Ba của Silvana cũng là cán bộ, là Đảng viên Cộng sản dưới thời nhà nước cách mạng. Silva na nói: "Lớp chúng tôi đều sinh ra từ những người cộng sản, đó là một thời đẹp, vàng son. Ngày nay thể chế chính trị Bulgaria đã khác, nhưng tình cảm người Bulgaria vẫn đậm đà trước sau". Đúng vậy, Silvana rất vồn vã, rất chân tình và vô cùng sâu sắc như những người Sofia, người Bulgaria mà tôi đã gặp nửa thế kỷ trước. Phong cách và sự chân tình của Silvana làm sống lại những ký ức xưa về Sofia về Bulgaria, đã thôi thúc tôi viết bài ký về xứ sở hoa hồng tươi đẹp đầy kỷ niệm này. Tôi làm sao quên được những con người đã khắc trong tôi những ấn tượng sâu sắc như bà mẹ Sofia, như nữ nhà văn Bandi Dimitrova có con nuôi là 1 bé gái Việt Nam và đã có những tác phẩm nổi tiếng viết về Việt Nam. Tôi đặc biệt nhớ bà tiên tri mù Vanga, nhà bà Vanga ở trong một thị trấn cách Sofia đến 200 cây số. Bà là người có những tiên đoán nổi tiếng của thế kỷ 20. Tôi gặp bà khi bà ở tuổi 57, bà giản dị trong bộ quần áo nông dân, đầu choàng khăn giống một bà già vùng quê Việt Nam. Bà bị mù cả hai mắt và không nghe được tiếng Việt, nhưng khi tôi đứng trước bà, bà nói: "Chào người lính đến từ xứ sở mặt trời mọc, các bạn đang làm nên kỳ tích". Bà tiên đoán "Chiến thắng sẽ đến chỉ không quá 2 bàn tay". Tôi bần thần không hiểu. Năm đó cục diện ở miền Nam rất đặc biệt, tổng tiến công xuân Mậu Thân, rồi quân ta vừa thắng lớn ở Khe Sanh. Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán ở Paris. Tuy nhiên, như Bác Hồ nói cuộc chiến đầu còn nhiều cam go, phức tạp. Người trợ lý của bà Vanga dịch ra rằng: hai bàn tay có mười ngón, Việt Nam sẽ chiến thắng chỉ trong lòng bàn tay, có nghĩa là chắc thắng và sẽ thắng trong thời gian không quá 10 năm". Sau này nghiệm lại mới thấy lời tiên tri của bà đúng,  7 năm sau Việt Nam tạo nên kỳ tích chiến thắng ngày 30-4-1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam để thống nhất đất nước. Hôm nay bà mẹ Bulgaria của tôi, bà Vanga đã về cõi tiên, nhưng tình cảm của họ vẫn còn sống mãi, thế hệ hôm nay của Sofia như Silvana đang kế tiếp sự nồng nhiệt và sâu lắng đó.

bungary-05-1631071720.jpg

Sofia cổ kính và văn minh

Thủ đô Bulgaria ở độ cao 500-600 mét, dựa lưng vào khối núi Vitosha. Đây vốn là nơi cư dân thời kỳ đồ đá mới lưu trú, hiện còn dấu vết người nguyên thủy Setdi định cư từ 1.700 năm trước công nguyên, ngày ấy còn gọi là xứ Setdia. Đến thế kỷ 14 thành phố mới mang tên thánh Sofia (St. Sofia), theo tiếng la mã Sofia có nghĩa là "Thông thái". Về thánh bà Sofia có truyền thuyết như sau: Sofia tên đúng là Sventa, Sofia là con gái xinh đẹp của hoàng đế xa xưa. Cô mắc bệnh hiểm nghèo, hoàng đế rước hết các thái y để chữa trị nhưng không khỏi. Một thầy chiêm tinh mách với hoàng đế rằng: Cô sẽ khỏi bệnh nếu được sống ở một nơi có núi, có sông có khí hậu trong lành. Vua đã chọn một đoàn tùy tùng đi tìm và họ đã đưa công chúa Sofia đến nghỉ dưới chân núi Vitosha có thế đất hữu tình. Cô chỉ ở một thời gian ngắn đã thấy vui tươi và khỏe mạnh bởi được tiếp nhận những năng lượng tích cực ở đây. Nhà vua rất vui, ông cho lập làng, xây nhà bên bờ suối để công chúa định cư vùng đất trở nên có sức sống, dân làng trồng, tỉa, săn bắn và làm nghề thủ công. Mọi người khá giả, thương yêu nhau, công chúa trở thành thủ lĩnh của vùng này. Một thời gian sau, bọn phiến quân ngoại bang tràn vào lùng sục giết bóc. Công chúa Sofia cùng dân làng chạy trốn, cô chạy đến vùng đồi gần đó thì hết đường, kẻ thù quyết giết cô. Bỗng trời đất nổi cơn sấm sét và cô biến mất. Bề trên đã rước cô, rước một tâm hồn thánh thiện về trời.

Vùng đất dưới chân núi Vitosha trở nên trù phú, không khí trong lành và giàu năng lượng hơn. Con suối bên nhà công chúa ở trở thành suối nước khoáng chữa nhiều bệnh cho bá tánh. Công chúa Sofia được phong thánh. Nhà thờ thánh Sofia linh thiêng được xây dựng đúng nơi công chúa về trời.

Nguyên thủy thành phố Sofia được xây dựng theo phong cách châu Á. Ngày nay, ở Sofia còn hàng ngàn con đường lát đá đen cổ kính và những khu phố thấp tầng có vườn nho nhỏ phía trước, trong các khuôn vườn nhỏ đó là hoa hồng, là cây ăn trái như các làng quê ở châu Á. Đến thời đế chế Bulgaria, ở Sofia mới chuyển sang phong cách đô thị châu Âu với những quảng trường, cao ốc, các lâu đài, nhà thờ lộng lẫy, các quảng trường rất lớn. Năm 1968, khi lần đầu đến Sofia, tôi đã đi thăm quảng trường Cách Mạng có lăng mộ G.Dimitrov( ). Tôi đã một lần vào lăng viếng người lãnh tụ Cách mạng của quốc tế cộng sản.

Sofia có những không gian mở rất sinh thái, yên tĩnh. Tôi đã từng đi trên đại lộ Sofia để viếng nhà văn Bulgaria nổi tiếng Ivan Vazou, để từ đó dạo bước vào công viên Trung tâm thành phố, nhà hát mang tên Ivan Vazou nằm ngay cạnh công viên, là nhà hát tráng lệ nhất Sofia. Công viên rất rộng, với những tán cây xanh ngát và những thảm hồng đỏ thẩm, và rất nhiều công trình kiến trúc, tượng đài cổ và kim xen nhau đặt ở những vị trí đắc địa. Cũng như ở công viên tự do gần Viện Văn hóa quốc gia là một công viên bạt ngàn cây xanh, hồ nước với những đôi thiên nga đang e ấp tỏ tình. Đây là những không gian sống đã nâng tâm hồn con người lên và truyền cho họ nhiều năng lượng sống tích cực.

Từ Sofia mọi người có thể lên thăm núi Vitosha ở độ cao trung bình 2.000 mét, ở đó kể cả những tháng mùa hè (từ tháng 7 đến tháng 9) đường phố dưới Sofia thì nóng, nhưng ở đây là thiêng đường nghỉ mát. Vitosha có khu trượt tuyết và mùa xuân là mùa ngắm tuyết, chụp ảnh tuyết đẹp nhất, tháng 5 tuyết trắng, trời xanh, mây trắng, nắng đẹp... Vitosha là khu du lịch là điểm thăm quan hấp dẫn ngay từ thời kỳ nhà nước xã hội chủ nghĩa. Du khách có thể lên thăm Vitosha bằng ôtô hoặc bằng cáp treo ngay ở rìa Sofia. Vitosha là một khối núi để Sofia dựa lưng có đỉnh cao 2.280 mét, là một điểm du lịch và nghỉ dưỡng cho du khách thập phương và cho chính người dân Sofia.

Đến Bulgaria tôi gặp nhiều dấu ấn của nước Nga và của Liên Xô, ngay chữ viết Bulgaria cũng rất giống chữ của nước Nga, nhưng âm đọc và nghĩa là của Bulgaria. Ở Sofia có đại lộ Sa Hoàng Osvoboditel lát gạch vàng màu lúa chín. Những năm 1877-1878 Sa Hoàng Nga Osvoboditel đã chỉ huy đoàn quân Nga giải phóng Bulgaria khỏi ách đô hộ của đế quốc Ottoman sau 500 năm thống trị. Mọi du khách khi đến Quảng trường Quốc Hội sẽ trầm tư nghiêng mình trước tượng đài lớn dành cho các chiến sĩ Nga đã hy sinh vì tổ quốc. Và gần đó là tượng đài Sa Hoàng Nga cưỡi ngựa thong dong, đây là vị Sa Hoàng đã dẫn đầu đoàn quân giúp xứ sở hoa hồng giành độc lập. Nhiều, rất nhiều những cánh hồng đủ màu được đặt dưới chân tượng bày tỏ sự tri ân và kính trọng. Nhân dân Bulgaria đã xây dựng nhà thờ Alexander Nevsky để tưởng nhớ 200.000 lính Nga đã hy sinh vì dân tộc Bulgaria. Nhà thờ xây theo thiết kế của kiến trúc sư người Nga Alexander Pomerantsev với sự tham gia của các kiến trúc sư nội thất, các nghệ nhân nhiều nước châu Âu. Nhà thờ xây theo phong cách tiêu biểu của Nga thời ấy, vẫn những mái vòm san sát nhau, tôn vinh và hỗ trợ nhau được sơn màu xanh và mái chóp với tháp chuông cao 52 mét, sơn son thiếp vàng lồng lộng giữa trời mây. Nhà thờ có 12 quả chuông và các bức họa trên tường, trên cánh cửa cũng thiếp vàng càng tôn vẻ lộng lẫy, hoành tráng. Đây là một trong những nhà thờ đầu tiên xây dựng bởi sự kết hợp của các nước châu Âu. Hệ thống áng sáng và đá cẩm thạch trang trí là từ Munich (Đức), các cánh cửa cổng được sản xuất ở Viên (Áo). Các bức tranh khảm tinh vi là từ xứ sở đảo tình yêu Venice. Và hơn 300 bức tranh bằng đá hoa cương, đá cẩm thạch nhiều màu từ các vùng miền cả nước Bulgaria được trưng bày trang trí ở đây. Suốt 30 năm xây dựng bởi các loại thợ chuyên nghiệp đến từ Nga, từ Italia, từ Đức... đã tạo nên thánh đường mang phong cách phương tây lớn nhất thế giới, nhà thờ được xây trên nền đất cao nhất Sofia và với điểm nổi bật của những mái vòm mạ vàng nên ở bất cứ đâu của Sofia, dù là trên núi Vitosha cũng nhìn rõ. Nhà thờ Alexander là niềm tự hào của nhân dân Sofia nói riêng và của người Bulgaria nói chung, nó là tình cảm trân trọng của dân tộc Bulgaria tưởng nhớ những người con của nước Nga và những người con Bulgaria đã hy sinh để giải phóng đất nước.

Và ngay bên cạnh nhà thờ lớn Alexander Nevsky là nhà thờ thánh Sofia cổ kính, giản dị với tường gạch mộc mạc màu nâu đỏ tĩnh lặng như một dấu mốc của Sofia lịch sử.

Như Silvana đã nói với tôi, cội nguồn trực tiếp của thế hệ Bulgaria hôm nay là từ thế hệ cách mạng, nói đúng hơn là con cháu của lớp người cộng sản yêu nước. Chúng ta dễ dàng nhìn thấy sự yêu quí, trân trọng đó của nhân dân Sofia, của đất nước Bulgarria bởi giữa Sofia và ở Bulgarria vẫn còn nhiều khu tưởng niệm các chiến sĩ Hồng quân Liên Xô đã hy sinh để giải phóng Bulgaria năm 1946, vẫn còn đó sừng sững giữa Sofia khu Lago biểu tượng của 50 năm xã hội chủ nghĩa.

Sofia là một thủ đô pha trộn giữa Á và Âu mang tính kế thừa. Sofia không loại trừ gạt bỏ quá khứ. Sofia đã phát huy lịch sử để xây cho mình một hình hài văn minh. Trong sân khách sạn năm sao Sheraton sang nhất Sofia vẫn giữ nguyên vẹn nhà thờ thánh George, xây từ thế kỷ thứ 5, là nhà thờ cổ nhất của Sofia để du khách vào thăm quan.

Sofia có nhiều nhà bảo tàng, nhà thờ hoành tráng như những cột mốc ghi dấu ấn cho từng giai đoạn lịch sử của một thành phố lâu đời vào hàng nhất châu Âu. Sofia phát triển mà không phá bỏ mà gìn giữ rất hài hòa cho từng con đường lát đá nhỏ, đến những khu nhà thấp tầng, những vườn cây và cả những công trình cổ thời cổ đại nằm dưới lòng đất. Đó chính là nét văn minh của một đất nước luôn tự hào và phát huy nền văn hóa lâu đời và phong phú của mình.

Thung lũng hoa hồng

Vùng đồng bằng phía Nam Bulgaria thật ra là một thung lũng rộng, từ ngàn năm đã tận hưởng phù sa và chất mùn từ dãy núi Stara Planina và từ hai dòng sông Shiteliema và sông Dengsa lượn khắp thung lũng. Do đất tốt, khí hậu ôn hòa, có thêm vị mặn của biển Đen nên rất phù hợp với vùng trồng hoa hồng.

Sau 3 tháng mùa đông, 9 tháng còn lại, Bulgaria dường như lúc nào cũng sặc sỡ sắc hoa hồng, không chỉ ở Sofia mà ở cả nước, nhà nhà trồng hoa hồng, các vườn hoa hồng từ màu trắng tinh đến màu hồng phai, hồng tím nở suốt 3 mùa. Hồng Bulgaria bông to, đa dạng sắc màu và hương thơm. Bulgaria đã chọn hoa hồng làm quốc hoa. Tên khoa học của loại hoa này là Rosa, tiếng anh là Rose. Hoa hồng là biểu tượng cho tình yêu, cho chiến thắng, cành hồng rất nhiều gai, những bông hồng càng to đẹp thì gai càng sắc nhọn hơn, bởi vậy mới có câu "Hồng nào lại chẳng có gai, vì chưng có gai nên hoa hồng đẹp". Hoa hồng xuất hiện ở Bulgaria từ thế kỷ thứ 6, người ta tính rằng thế giới có 2.000 loài hồng thì ở Bulgaria đã có 1.500 loài hồng.

Từ Sofia đi về phía Đông 200km để đến thành phố Plovdiv ta sẽ gặp thung lũng Kazanlak. Kazanlak nằm giữa dãy núi Beagan của đại ngàn Balkan ở phía Bắc như che chắn các đợt gió mùa rét buốt, phía Nam là những dãy núi thấp Sredna Gora làm chỗ dựa cho sông Dengsa và sông Shiteliema chảy khắp thung lũng Kazanlak. Có những truyền thuyết dân gian về hoa hồng như có một nàng tiên sau khi giáng trần ngắm hoa, nàng thấy thiếu màu hoa đỏ thắm mà nàng yêu thích nên đã sai các nữ thần ở đây lấy máu tưới cho hoa nên mới có loại hoa hồng có màu đỏ thẩm và có hương thơm quyến rũ khiến mọi người mê mẫn.

Có một truyền thuyết nữa, ngày xưa có một công chúa rất mê hương thơm của hồng. Khi tắm, nàng luôn cho rãi cánh hoa hồng vào bồn tắm và thấy nổi trên mặt nước, bám vào bầu ngực, vào làn da mịn màng của cô những giọt dầu ti ti long lanh như những giọt sương tỏa mùi thơm dìu dịu... Biết đó là dầu từ hoa hồng, công chúa cho chưng cất để lấy tinh dầu làm vị thơm trang sức hàng ngày, từ đó mới sinh ra việc chiết xuất tinh dầu hoa hồng. Ngày trước việc chiết xuất hoàn toàn thủ công, đầu tiên họ nấu trong những cái vạc bằng sành, sau đó bằng đồng đen. Họ chưng cất ngay tại cánh đồng hoa của mỗi nhà. Ngày nay, công nghệ chế biến đã rất tiên tiến nhưng người dân ở đây vẫn cho rằng sơ chế ngay tại chỗ sau khi hái hoa thì chất lượng vẫn cao, nên có sự kết hợp chế biến giữa thủ công truyền thống với hiện đại. Trong thung lũng hoa hồng này, vùng Strelcha là Trung tâm sản xuất tinh dầu hoa hồng lớn và hiện đại nhất Bulgaria. Cánh đồng Strelcha là vùng đất sản sinh ra những bông hồng có chất tinh dầu cao nhất nước. Cùng với Thổ Nhĩ Kỳ, Bulgaria đã đứng đầu thế giới về sản lượng hoa hồng và sản xuất tinh dầu hoa hồng. Dù có cả ngàn loài hoa hồng, nhưng chỉ có 4 loại là có thể lấy dầu có hiệu quả, mà tốt nhất là hoa hồng màu hồng phấn và đặc biệt là hoa hồng trắng. Ở Bulgaria người ta tính rằng phải dùng 3.000 kí lô cánh hoa màu hồng phấn, tương đương với 1.300 bông hồng mới chế ra được một kí lô gam tinh dầu hoa hồng. Nếu là hoa hồng trắng thì phải có số lượng cánh hoa gấp đôi mới chiết được một kí lô tinh dầu. Một kí lô tinh dầu hoa hồng có giá trị bằng một kí rưỡi vàng 24 cara, mỗi năm Bulgaria có thể thu từ nguồn tinh dầu hoa hồng hàng tỉ đô la. Tinh dầu hoa hồng Bulgaria là thành phần quan trọng cho mùi hương và độ bền của việc sản xuất nước hoa và mỹ phẩm cao cấp. Tinh dầu Bulgaria cung cấp cho các hảng nước hoa cao cấp ở Paris (Pháp), ở Milan (Italia), ở New York (Hoa Kỳ)...

Từ lâu thung lũng Kazanlak được gọi là thung lũng hoa hồng, là thủ đô của xứ hoa hồng với 173 làng trồng hoa hồng. Thung lũng hoa hồng trải dài hơn 140km với diện tích đến 3.300 cây số vuông (có tài liệu nói trên 4.000 cây số vuông) bao gồm các cánh đồng Karlovo, Kazanlak, Pavel Banya và cả Nova Zagora cứ bát ngát và bát ngát, mênh mông và mênh mông. Sẽ rất bồng lai tiên cảnh, nếu bạn và người bạn đời của mình tay trong tay đi giữa cánh đồng hoa hồng lớn nhất thế gian này để phóng tầm mắt về phía chân trời tít tắp, cả một biển trời hoa hồng. Hàng triệu, hàng triệu đóa hồng xen nhau với nhiều màu sắc, những nụ hồng e ấp, những cánh hoa đủ màu nở bung rực rỡ khoe sắc đan nhau như một thảm hoa vĩ đại dài tận chân trời. Hãy giang tay và hít thật sâu để tận hưởng hương vị đậm đà ngào ngạt của hoa hồng đang hòa trong làn gió nhẹ dưới nắng mai ấm áp.

Mùa thu họach hoa hồng là tháng 5 và tháng 6, cả vùng thung lũng trải dài rực rỡ sắc hoa và ngan ngát hương thơm của hoa hồng. Lễ hội hoa hồng được tổ chức kéo dài cả tháng ở nhiều địa phương và đã bắt đầu từ trên 100 năm trước, đúng hơn là từ năm 1903. Từ tinh mơ, khi mặt trời còn ửng hồng ở phía chân trời, họ đã đánh trống, nổi nhạc để ra đồng hái hoa, sau nghi thức hái hoa kéo dài đến 10 giờ sáng là lễ hội trên đường phố, ở quảng trường. Năm 2020 này, lễ hội hoa hồng ở vùng Strelcha và ở Karlovo vào ngày 30 tháng 5, lễ hội ở Pavel Banya là ngày 14 tháng 6. Còn ở thủ đô của xứ hoa hồng, thị trấn Kazanlak vẫn diễn ra đúng ngày Chủ Nhật của tuần lễ đầu tiên tháng 6 như thường niên. Thành phố Kazanlak là thủ đô của lễ hội hoa hồng, khách thập phương đến dự hội được gắn lên đầu một vòng hoa hồng. Các cô gái xứ hoa hồng mặc áo cổ truyền được thiết kế các hoa văn ở ngực, ở tay, ở thân là hình ảnh hoa hồng, đầu khoác khăn truyền thống, trán mang ruban với nhiều màu sắc rực rỡ, tay bưng giỏ cánh hoa hồng để tung lên không gian đón khách. Khắp các đường phố chật ních người. Các chàng trai cũng lễ phục cổ truyền thi nhau kéo đàn accordion, đánh trống, thổi kèn, các cô gái vừa nhảy múa, vừa hát và vung những cánh hoa hồng. Một không khí nô nức, hứng khởi, nhộn nhịp ít thấy. Trên trời máy bay trực thăng quần lượn phun nước hoa tạo thêm mùi thơm ngào ngạt đằm thắm cho đất trời của xứ hoa hồng này.

Những ngày này bất cứ đâu, từ nhà bảo tàng đến khách sạn, trên quần áo, đồ trang sức đến cả món ăn, thức uống ta cũng gặp hình tượng hoa hồng. Không chỉ cho du khách mà những người nông dân ở đây cũng đội những vòng hoa hồng. Trong lễ hội, năm nào cũng có cuộc thi để chọn nữ hoàng hoa hồng. Thường các cô gái được chọn từ những nữ sinh xinh đẹp đã tốt nghiệp phổ thông. Các nữ hoàng hoa hồng được ngồi trên kiệu dẫn đầu đoàn diễu hành tươi cười vẫy chào mọi người.

Cuối buổi lễ là thủ tục đuổi tà ma, đuổi thời tiết giá lạnh, cầu xin vụ hoa bội thu được thực hiện bởi những người đàn ông to khỏe, mặc áo Kukeri theo phong tục xưa.

Trong lễ hội hoa hồng, mọi người và du khách được mời ăn bánh và uống rượu vang Rakia có hương vị hoa hồng. Du khách được mời tham gia nghi thức hái hoa hồng, để như người dân ở đây nói: Không chỉ chúng tôi đón các bạn, mà hoa hồng đang nồng nhiệt chào đón, đang dâng hiến vẻ đẹp tuyệt trần của hoa hồng cho các bạn!

 

TRÌNH QUANG PHÚ
Bạn đang đọc bài viết "Xứ sở hoa hồng - Ký của TRÌNH QUANG PHÚ" tại chuyên mục Nhà văn.